سەدان تانکەر لە چاوەڕوانیی ئاودیوکردندا؛ عێراق دۆسیەی قاچاخچێتی دەروازەی پەروێزخان هەڵدەداتەوە
هەواڵ
12:29PM - 2026-11-18 , بینین : 531


رادیۆی دەنگ

بۆ یەکەمجار لایەنێکی فەرمیی دان بە بونی قاچاخچێتی لە دەروازەی پەروێزخاندا دەنێت و باس لەوە دەکات کە یەکێکە لەو دەروازانەی نەوتی قاچاخی لێوە هەناردە دەکرێت.

بەپێی بەڵگەنامەیەکی هەواڵگریی عێراقی کە وەک "زۆر نهێنی" پۆلێن کراوە، نەوتی خاو و بەرهەمە نەوتییەکان لە کێڵگەکانی کەرکوک و هەرێمی کوردستانەوە بەرەو دەرەوەی وڵات دەگوازرێنەوە لەڕێگەی تۆڕێکەوە.

بەڵگەنامەکە کە لە ١٤ لاپەڕە پێکهاتوە و لەلایەن بەشی هەواڵگریی شوێنیی (GSI) لە هەواڵگری عێراق ئامادە کراوە، نەخشەی دو هێڵی سەرەکیی قاچاخچێتیی نەوت دەخاتەڕو: هێڵی یەکەم بەرەو رۆژهەڵات بۆ ئێران و دواتر ئەفغانستان، هێڵی دوەمیش بەرەو باکور بۆ تورکیا لە رێگەی دەروازەی ئیبراهیم خەلیلەوە.



پەروێزخان؛ دەروازەیەکی هێڵی رۆژهەڵات

تەوەرێکی دیاری بەڵگەنامەکە تیشکدەخاتە سەر گۆڕانکارییە خێرا و فراوانەکانی دەروازەی سنوریی پەروێزخان، کە وەک یەکێک لە دەروازە سەرەکییەکانی ئاودیوکردنی نەوتی قاچاخ بەرەو ئێران، دەستنیشانکراوە.

راپۆرتەکە لە رێگەی بەراوردکردنی وێنە ئاسمانییەکانەوە دەریدەخات کە دۆخی دەروازەی پەروێزخان لە ماوەی چەند ساڵی رابردودا گۆڕانکارییەکی ریشەیی بەسەردا هاتوە؛ بە جۆرێک لە وێنەیەکی مانگی ئاداری ٢٠٢١ـدا تەنیا چەند ئۆتۆمبێلێکی پەرشوبڵاو لە هەردولای رێگاکەی دەروازەکەدا دەبینرێن، بەڵام دو وێنەی دیکە کە لە مانگی تشرینی دوەمی ٢٠٢٥ و کانونی دوەمی ٢٠٢٦ـدا گیراون، پەردە لەسەر سەدان تانکەر هەڵدەدەنەوە کە لە کێڵگە و زەوییەکانی تەنیشت دەروازەی پەروێزخاندا رێز کراون و ئامادەی تێپەڕبونن.

بەپێی راپۆرتەکە، هاوتەریب لەگەڵ پەروێزخان، لە دەروازەی باشماخیش بەهەمانشێوە ئەم کارە دەبینرێت.



قاچاخچێتییەکە چۆن دەکرێت؟

سەبارەت بە چۆنیەتیی کارکردنی هێڵی رۆژهەڵات، بەڵگەنامە نهێنییەکە رونیدەکاتەوە کە پرۆسەکە لە کێڵگەکانی کۆمپانیای نەوتی باکورەوە لە پارێزگای کەرکوک دەستپێدەکات. لەوێ نەوتی خاو دەردەهێنرێت و بە بەڵگەنامەی فەرمی و لە شێوەی "پشکی دیاریکراوی پێشوەختە"ـدا، رەوانەی چەند پێگەیەکی فەرمی لە پارێزگای سلێمانی دەکرێت.

دواتر ئەم پشکانە بە شێوەیەکی نافەرمی رێڕەوەکەیان دەگۆڕدرێت بەرەو قاچاخچێتی؛ نەوتی خاو یان بەرهەمە سەرەتاییەکان دەکرێنە نێو تانکەرەوە و بەڕێدەکەون بۆ ناوچە سنورییەکان.

بەپێی دەقی راپۆرتەکە، لە رێگادا "ئاسانکاریی بۆ تێپەڕبونیان دەکرێت" تاوەکو لە رێگەی هەردو دەروازەی پەروێزخان و باشماخ لە هەرێمی کوردستانەوە بەرەو ناو خاکی ئێران بپەڕنەوە.

هۆکاری سەرەکیی ئەم جموجۆڵەش بۆ جیاوازیی نرخ دەگەڕێتەوە، بەو پێیەی هەرزانیی نرخی بەرمیلێک نەوتی عێراقی وایکردوە ببێتە سەرچاوەیەکی سەرنجڕاکێش بۆ بەقاچاخبردن و دوبارە هەناردەکردنەوەی.



تێکەڵکردن لە ئێران و بەتاڵکردن لە ئەفغانستان

بەگوێرەی زانیارییە هەواڵگرییەکان، کاتێک بارە نەوتە قاچاخەکان دەگەنە ناو ئێران، لە پاڵاوگەکاندا دەپاڵێورێن یان بەرهەمە نەوتییەکان چارەسەر دەکرێن و هەندێک جاریش بە مەبەستی کەمکردنەوەی تێچو لەگەڵ بەرهەمی کوالێتی نزم تێکەڵ دەکرێن.

بەڵگەنامەکە پرۆسەی "تێکەڵکردن" وەک گرنگترین هەنگاوی تۆڕەکە ناودەبات؛ تێیدا نەوتی قاچاخی عێراقی لەگەڵ بڕێکی زۆر لە بەرهەمە نەوتییە خۆماڵییەکانی ئێران تێکەڵ دەکرێت، پاشان بە بەڵگەنامە وەک بەرهەمێکی عێراقی دەناسێنرێت، ئەویش بەمەبەستی هەناردەکردن و خۆدزینەوە لە سزا نێودەوڵەتییەکان.

لە قۆناغی کۆتاییدا، کاروانی تانکەرەکان بە شارەکانی رۆژهەڵاتی ئێراندا تێدەپەڕن و لە رێگەی دەروازەی سنووریی "ماهیرود" لە پارێزگای خوراسان یان دەروازەکانی دیکەوە بەرەو سنوری ئەفغانستان دەچن. لەوێش لە کۆگا زەبەلاحەکانی شارە سنورییەکانی وەک هیرات و فەراهـ کە لەلایەن کۆمپانیا تایبەتەکانی هاوردەکردنی ئەفغانییەوە بەڕێوەدەبرێن، بەتاڵ دەکرێن.

وەک بەڵگەنامەکە جەختی لێدەکاتەوە، ئەو سوتەمەنییە دوبارە هەناردەی بازاڕەکانی دیکە ناکرێتەوە، بەڵکو بە شێوەی بەنزین و گازوایل راستەوخۆ بەسەر وێستگەکانی سوتەمەنی لە شار و ویلایەتەکانی ئەفغانستاندا دابەش دەکرێت و دەخرێتە ناو تۆڕی بەکارهێنانی ناوخۆیی ئەو وڵاتەوە.


راپۆرتێکی بێپێشینە

ئەگەرچی پرسی قاچاخچێتی لە دەروازەکانەوە و لەنێویشیدا پەروێزخان تازە نییە و مێژویەکی هەیە، بەڵام ئەمە دەبێتە یەکەمجار کە لایەنێکی فەرمی بەو وردەکاریی و ئاشکراییە لەسەر پرسەکە قسە بکات.

پێشتر زیاتر کەسانی سیاسی، پەرلەمانتاران و رۆژنامەنوسان، قسەیان لەسەر پرسی قاچاخچێتی لە دەروازەکاندا کردوە، بەڵام هیچ کات حکومەت بەم شێوازە فەرمیی و راشکاوە، لەسەری قسەی نەکردوە.


↑